Informacje
  • Droga Mleczna w trzech wymiarach. Unikalna mapa przygotowana przez polskich astronomów

    02-08-2019 15:57 Dostarczy nowych informacji o historii naszej Galaktyki
    Animacja cefeid urodzonych w Drodze Mlecznej i porównanie z obecnym widokiem Galaktyki (Jan Skowron/OGLE/Astronomical Observatory, University of Warsaw) Foto: Jan Skowron / OGLE | Video: Jan Skowron/OGLE/Astronomical Observatory, University of Warsaw

    Naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego przedstawili w czasopiśmie "Science" trójwymiarową mapę Drogi Mlecznej. Powstała na podstawie obserwacji ponad 2,4 tysiąca cefeid, czyli stosunkowo młodych gwiazd, liczących mniej niż 250 milionów lat.

    Naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego pracują w ramach projektu Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE), którego celem jest wykrywanie i obserwacja zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego prowadzone za pomocą polskiego teleskopu w Las Campanas Observatory w Chile. Trójwymiarowa mapa dostarcza nowych informacji na temat między innymi historii naszej Galaktyki.

    Mapa Drogi Mlecznej

    O publikacji poinformował kierownik projektu - prof. Andrzej Udalski. Zaprezentowana przez jego zespół najnowsza mapa Drogi Mlecznej powstała na podstawie obserwacji ponad 2,4 tysiaca cefeid - stosunkowo młodych gwiazd, liczących mniej niż 250 milionów lat. Są to pulsujące nadolbrzymy, których jasność zmienia się w bardzo regularny sposób z okresem od kilkunastu godzin do kilkudziesięciu dni.

    Jak tłumaczą warszawscy astronomowie, jest to znacznie dokładniejsza metoda poznawania struktury Galaktyki, niż modele stosowane dotychczas, oparte m.in. na zliczeniach gwiazd, radiowych badaniach rozmieszczenia cząsteczek gazu w Galaktyce, a także analizie obrazów innych galaktyk, widzianych z zewnątrz.

    "Na podstawie okresu pulsacji możemy wyznaczyć jasność rzeczywistą cefeidy i porównując ją z jasnością obserwowaną gwiazdy obliczamy precyzyjnie jej odległość" - tłumaczy cytowana w informacji prasowej doktor Dorota Skowron, liderka zespołu przygotowującego mapę Galaktyki i pierwsza autorka publikacji w "Science".

    Obserwacja dwóch miliardów gwiazd

    Większość cefeid, które posłużyły do stworzenia mapy Drogi Mlecznej, to obiekty nowo odkryte - dzięki obserwacjom prowadzonym w ramach projektu OGLE w Obserwatorium Las Campanas w Chile.

    - Projekt OGLE to jeden z największych na świecie przeglądów fotometrycznych nieba, obserwuje regularnie ponad dwa miliardy gwiazd. Kolekcje różnorodnych typów gwiazd zmiennych, w tym cefeid z Galaktyki i sąsiednich Obłoków Magellana, należą do największych we współczesnej astrofizyce i są podstawą do różnorodnych badań Wszechświata - wyjaśnia prof. Andrzej Udalski.

    Skonstruowana na podstawie analizowanych cefeid mapa pokazuje rzeczywiste rozmieszczenie młodej populacji gwiazdowej w Galaktyce. Jest to pierwsza trójwymiarowa mapa stworzona na podstawie bezpośrednich odległości wyznaczonych do poszczególnych obiektów.

    Precyzyjnie wyznaczone odległości cefeid wypełniających dysk galaktyczny aż po jego krańce umożliwiają dokładną analizę budowy dysku galaktycznego. Mapa pokazuje, że dysk galaktyczny jest płaski do odległości 25 tysięcy lat świetlnych od centrum Galaktyki, a w dalszych odległościach ulega zakrzywieniu.

    - Zakrzywienie dysku podejrzewano już wiele lat temu, ale dopiero teraz po raz pierwszy możemy użyć indywidualnych obiektów do badania jego kształtu w trzech wymiarach - wyjaśnia Przemek Mróz, doktorant UW zajmujący się badaniem parametrów dysku Galaktyki. Zakrzywienie dysku może być spowodowane oddziaływaniami z innymi galaktykami, wpływem gazu międzygalaktycznego lub tak zwanej ciemnej materii.

    Krzywa rotacji Galaktyki

    Wyznaczenie precyzyjnych odległości do tak licznej próbki cefeid w połączeniu z pomiarami ich prędkości z europejskiego satelity Gaia umożliwiły również skonstruowanie dokładnej krzywej rotacji Galaktyki -zależności prędkości orbitalnej gwiazd wokół centrum Galaktyki od ich odległości od środka.

    - Nasza krzywa rotacji Galaktyki sięga daleko poza zakres dotychczasowych badań i potwierdza stałą prędkość orbitalną gwiazd, praktycznie aż do granic dysku - dodaje Przemek Mróz. Taki jej kształt jest jednym z podstawowych argumentów na rzecz istnienia ciemnej materii w Galaktyce.

    Dzięki obserwacjom OGLE udało się również określić wiek cefeid w naszej Galaktyce. Okazuje się, że szereg wyraźnych struktur widocznych na mapie ma podobny wiek. Cefeidy młodsze znajdują się bliżej centrum Galaktyki, a najstarsze na jej krańcach.

    - Zbliżony wiek struktur wskazuje, że musiały one powstać w podobnym momencie w przeszłości, w jednym z ramion spiralnych Galaktyki - zauważa dr Jan Skowron, współautor pracy w "Science".

    Aby przetestować tę hipotezę, astronomowie skonstruowali prosty model powstawania poszczególnych struktur.

    - Symulowane i obserwowane struktury w Galaktyce są uderzająco podobne. Możemy więc stwierdzić, że nasz model historii dysku galaktycznego jest możliwy i jest w stanie objaśnić dzisiejsze struktury, jakie w nim widzimy - podsumowuje wyniki modelowania Jan Skowron.

Podziel się:

Prognoza pogody na Facebooku:

Byłeś świadkiem ciekawego wydarzenia?

Zostań Reporterem 24 - wyślij nam swój materiał przez Kontakt24 lub kontakt24@tvn.pl!

Blogi

Tomasz Wasilewski

alt

Tuż przed końcem miesiąca na południu Polski znowu może być aż 30 stopni....

Wojciech Raczyński

alt

W ciągu następnej doby z zachodu na wschód Polski będzie się przemieszczała zato...

Arleta Unton-Pyziołek

alt

Pierwszego marca rozpoczęła się wiosna meteorologiczna. Przyszła nareszcie! Tera...