Informacje
  • Pasażerowie na gapę, których inwazja zagraża przyrodzie Europy

    12-01-2019 14:41 Powstała lista zwierząt i roślin
    Lasy Państwowe o intruzie w polskich lasach - szopie praczu Foto: Elk Island National Park (CC BY-SA 2.0), Markus Krötzsch (CC BY-SA 3.0), J.M.Garg (CC BY-SA 3.0) | Video: lasy.gov.pl

    Aż 329 gatunków zwierząt i roślin zagraża przyrodzie Unii Europejskiej. Najbardziej podatne na inwazje nowych gatunków obcych są na naszym kontynencie takie regiony biogeograficzne, jak śródziemnomorski, kontynentalny oraz rejon wysp wulkanicznych na Atlantyku u wybrzeży Europy i Afryki.

    Najwięcej gatunków potencjalnie groźnych dla przyrody Unii Europejskiej pochodzi z Azji, Ameryki Północnej i Południowej. Gatunki wodne mogą zostać przypadkowo zawleczone do Europy przede wszystkim za pośrednictwem dalekodystansowej żeglugi, a bezkręgowce lądowe mogą dokonać inwazji na przykład wraz z importowanymi roślinami.

    Najbardziej zagrożone potencjalnymi inwazjami nowych gatunków obcych są na naszym kontynencie takie regiony biogeograficzne, jak śródziemnomorski, kontynentalny oraz rejon wysp wulkanicznych na Atlantyku u wybrzeży Europy i Afryki. O wiele mniejsze ryzyko dotyczy obszarów związanych z Bałtykiem, Morzem Czarnym i obszarów polarnych. Wydaje się też, że żadne nowe gatunki obce nie zagrażają przyrodzie wysokogórskiej - ocenili eksperci.

    Najgroźniejsze gatunki

    W badaniu pod kierunkiem profesor Helen Roy z brytyjskiego Centre for Ecology and Hydrology wzięło udział ponad 40 naukowców z całej Europy, którzy ocenili ryzyko ze strony różnych zwierząt i roślin ze wszystkich środowisk. Oszacowali prawdopodobieństwo, z jakim te gatunki obce mogą się do Europy przedostać, zadomowić i rozprzestrzenić, a także negatywne oddziaływać na gatunki rodzime. Wpływ tych gatunków na bioróżnorodność w Unii Europejskiej może być odczuwalny już w ciągu najbliższej dekady.

    Najwyższą kategorię ryzyka uzyskało siedem gatunków zwierząt i jedna roślina. Jednym z tych gatunków jest drapieżna ryba okoniokształtna Channa argus, która pochodzi z południowej i wschodniej części Chin. Obecnie można ją spotkać również w płytkich, bagnistych stawach i na mokradłach w Japonii i na Florydzie. Kolejny gatunek to sumik koralowy (Plotosus lineatus) - prążkowana ryba wywodząca się z Oceanu Indyjskiego. W wodach Morza Śródziemnego odnotowano ją już w 2002 r. Opanowała wybrzeże Izraela, zwłaszcza płytkie akweny o piaszczystym bądź mulistym dnie. Ryba ta produkuje toksynę potencjalnie groźną dla człowieka. Z punktu widzenia środowiskowego jej obecność oznacza konkurencję dla rodzimych gatunków ryb, zaś na dłuższą metę ryzyko ich wyparcia.

    Naukowcy przestrzegają też przed dwoma gatunkami małży. Jeden z nich, Limnoperna fortunei, reprezentuje rodzinę omułkowatych. Pochodzi z Chin i Azji południowo-wschodniej, w 1965 r. pojawił się w wodach Hong Kongu, a w latach 90. także w Japonii i na Tajwanie. Z czasem trafił do wód USA i Ameryki Południowej. Wpływa na miejscową faunę i sieci troficzne w wodach słodkich.

    Kolejny małż - Mytilopsis sallei - pochodzi z wybrzeża Panamy, ale rozprzestrzenił się w wodach Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku, docierając do Fidżi, Indii, Malezji, Tajwanu, Japonii i Australii. W czołówce zagrożeń jest też ślimak Crepidula onyx, wywodzący się z wód Kalifornii i Meksyku. Jest on dziś rozpowszechniony i uważany za gatunek bardzo inwazyjny w Azji. Jego obecność odnotowano w Korei, Japonii i Hongkongu.
    Na listę potencjalnie groźnych w UE gatunków inwazyjnych trafił również rak Orconectes rusticus, pochodzący z USA, obecny także w wodach Kanady. Jest duży i agresywny, zagraża rodzimym gatunkom raków.

    Kręgowce lądowe reprezentuje wiewiórka czarna (Sciurus niger), pochodząca z Ameryki Północnej, która rywalizuje o zasoby z innymi gatunkami wiewiórek. Jest potencjalnym zagrożeniem również dla naszej wiewiórki rudej (S. vulgaris).

    Wśród roślin autorzy raportu wymienili glon Codium parvulum, pochodzący z Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku. Jest już obecny w Morzu Czerwonym i Śródziemnym. Uważa się, że obecność tej rośliny wpływa na strukturę i sposób funkcjonowania ekosystemów.

    W Polsce najgroźniejszy rak i wiewiórka

    - Większość tych gatunków pochodzi ze strefy tropikalnej. Nawet gdyby przedostała się do Polski, ma niewielkie szanse na przetrwanie - powiedział doktor Wojciech Solarz z Instytutu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie (IOP PAN), który brał udział w pracach zespołu opracowującego listę zagrożeń inwazyjnych.

    Zwrócił jednak uwagę, że gatunek obcy może być groźny dla przyrody nawet wówczas, jeśli się w nowym miejscu nie zadomowi. Nawet w takim przypadku istnieje bowiem ryzyko przeniesienia za jego pośrednictwem chorób czy pasożytów.

    - Największe szanse na zadomowienie się w Polsce miałby rak Orconetctes rusticus i wiewiórka czarna, które pochodzą z Ameryki Północnej, ze stref klimatycznych podobnych do naszej. W dalszej perspektywie ich obecność mogłaby oznaczać konkurencję dla gatunków rodzimych, przenosić na nie pasożyty czy choroby, nawet powodować straty gospodarcze - mówił Solarz. Zaznaczył jednak, że na razie żadnego z tych gatunków nie stwierdzono w Polsce w naturze.

    Drogi przedostawania się gatunków inwazyjnych

    Osiem wymienionych wyżej gatunków to czołówka listy liczącej 329 gatunków obcych, stanowiących potencjalne zagrożenie ekosystemów. Szacuje się, że na terenie Europy znajduje się już ponad 14 tys. gatunków obcych, z czego ponad połowa pochodzi z obszarów położonych poza Unią Europejską (pozostałe są typowe wyłącznie dla określonych obszarów wewnątrz UE, ale wydostały się poza nie i opanowały nowe tereny w Europie).

    Duża część gatunków obcych rozprzestrzenia się "na gapę", np. wraz z transportem morskim lub lądowym. Inne są sprowadzane celowo do hodowli, np. w celach konsumpcyjnych lub jako zwierzęta domowe - zwraca uwagę dr Solarz. Tak było np. z północnoamerykańskimi rakami: pręgowatym i sygnałowym, które sprowadzano do Europy do hodowli, a potem z nich uwalniano (lub same uciekały). Oba te gatunki są nosicielami grzyba powodującego dżumę raczą, śmiertelną dla raków europejskich.

    - Choć nie da się całkiem wyeliminować zawlekania gatunków obcych, to jednak warto próbować, gdyż często stanowią one zagrożenie - mówi naukowiec. Według Czerwonej Listy Gatunków Zagrożonych gatunków, które w skali całego świata wymarły na skutek wprowadzenia inwazyjnych gatunków obcych jest ponad 200. W Polsce problemem są między innymi norki amerykańskie, także szopy i jenoty, mogące siać spustoszenie w ptasich lęgach.

    Niedawno w Nysie stwierdzono pierwszy w Europie środkowej przypadek lęgu papugi, aleksandretty obrożnej. Jej ewentualne rozprzestrzenienie się może zagrażać rodzimym gatunkom ptaków, choćby ze względu na konkurencję o dziuple lęgowe - tłumaczył.

    Konkurencja dla polskiego żubra

    Solarz zaznaczył, że na samym szczycie listy gatunków obcych groźnych w UE są tylko dwa potencjalnie groźne z perspektywy Polski. Jednak jako duże zagrożenie został również uznany np. północnoamerykański bizon (Bison bison). Z perspektywy całej Europy nie ma on większego znaczenia, w krajach Europy Zachodniej bywa wręcz utrzymywany w hodowlach półotwartych.

    - W Polsce sytuacja jest inna ze względu na nasze żubry, które z powodu małej liczebności są wciąż gatunkiem zagrożonym. Żubrów jest na świecie mniej niż nosorożców białych. Obecność bizonów, nawet w hodowlach, na przykład położonych blisko wolno żyjących stad żubra, byłaby bardzo dużym zagrożeniem ze względu na potencjalne przeniesienie chorób albo ryzyko krzyżowania się obu gatunków - wyjaśnia Solarz.

    Straty gospodarcze

    Inwazje obcych gatunków to drugie - po bezpośrednim niszczeniu siedlisk - zagrożenie dla globalnej różnorodności biologicznej. Do tego generują one bardzo wysokie straty gospodarcze, które w samej Europie sięgają co najmniej 12 miliardów euro rocznie. Jak mówi dr Solarz, tworzenie listy gatunków obcych potencjalnie groźnych dla ekosystemów UE ma charakter zapobiegawczy.

    Taka lista może być pomocna podczas rozszerzania listy inwazyjnych gatunków obcych i inwazyjnych, podlegających w UE specjalnym regulacjom. Obecnie znajduje się na niej 49 gatunków, których m.in. nie wolno do Europy sprowadzać, przetrzymywać, hodować czy oferować w sprzedaży. Jeżeli znalazłyby się one w jakimś kraju w Europie - ma on obowiązek podjęcia działań, które wyeliminują gatunek lub zapobiegną jego ekspansji - wyjaśnił naukowiec.

Podziel się:

Prognoza pogody na Facebooku:
  • najgorsze są koty
    Koty są odpowiedzialne za śmierć 80% populacji ptaków. Stąd mamy plagę owadów w lasach. Nasi naukofcy o tym nie wiedza
    ~wpplo /2019-01-14 14:09
  • inwazja???
    jak zwykle czlowiek sobie uzurpuje prawo do decydowania kto lub co gdzie ma prawo sie przenosic czy emigrowac/imigrowac...na tym polega ewolucja ze zwierzeta ,owady czy rosliny poszukują nowych siedlisk..zawsze tak bylo i tak samo jest i teraz..zmienily sie tylko dostepne , udoskonalone sposoby przenoszenia się..ludzie niech lepiej zadbaja o naprawde tego co smi psują! Niepokoją sie bizonami ??a jednoczesnie znow chca wybic kilkadziesiat zubrow!! Stezlaja do zagrozonych gatunkow i pierdoły wymyslaja o obcych inwazjach..
    ~wiol /2019-01-14 13:33
  • inwazja
    Jest tylko jeden gatunek zagrażający przyrodzie i jest to człowiek - największa pomyłka ewolucji. Z innymi zagrożeniami poradzi sobie sama.
    johnny75 /2019-01-13 11:15
  • ludzka obca inwazja
    to samo dotyczy ludzi.Imigranci są obcą ludzką tkanką w ludzkim ekosystemie.Obca nacja niszczy lokalną społeczność jako obca nam struktura.Ludzie niczym się tu nie różnią od zwierząt i faułny.W końcu ludzie to też zwierzęta.
    alamo905 /2019-01-13 00:25
  • Och nie!
    Jak to? Imigracja niesie ze sobą zagrożenia? A gdzie polityczna poprawność?
    ~XYZ /2019-01-12 21:29

Byłeś świadkiem ciekawego wydarzenia?

Zostań Reporterem 24 - wyślij nam swój materiał przez Kontakt24 lub kontakt24@tvn.pl!

Blogi

Tomasz Wasilewski

alt

Październikowe lato ma się świetnie i może utrzymać się jeszcze przez tydzień....

Wojciech Raczyński

alt

Polska jest na skraju niżu Rocco znad południowej Szwecji, tylko na północy kraj...

Arleta Unton-Pyziołek

alt

Pierwszego marca rozpoczęła się wiosna meteorologiczna. Przyszła nareszcie! Tera...